طريقى نداشته كه آن هم با فوت پدر برايش حاصل شده به نيت خود حج را انجام داده ، نه به نيابت از پدر ، آيا حج او صحيح است يا نه ؟ چون استطاعت طريقى نداشته مگر از طريق نيابت ؟ جواب : فرض مزبور نيابت نيست و حج خودش صحيح و مجزى است ولى چون خلاف وصيت عمل كرده معصيت نموده و حج مستحبى پدرش را خودش يا نايب ديگرى بايد انجام دهد . سؤال 27 - مسلمين بعضى از كشورهايى كه حكومتشان كمونيستى است اگر بخواهند حج بروند بايد مبلغ زيادى به آن حكومت كمك كنند و قهراً اين پول براى تقويت چنين حكومتى مصرف مىشود در صورتى كه راه منحصر به اين كار باشد آيا اولًا حج بر چنين اشخاصى واجب است يا نه ؟ و ثانياً اگر اين مقدار پول را بدهند و به حج بروند از حجهءالاسلام كفايت مىكند يا نه ؟ جواب : اگر پولى كه مىگيرند از حدّ معمول خيلى زيادتر باشد كه دادن آن موجب ضرر غير عادى و حَرَج باشد استطاعت